Województwo żuławskie ze stolicą w Elblągu? Pomysł wraca do debaty, choć eksperci studzą emocje

Dyskusja o korekcie mapy administracyjnej Polski ponownie nabiera rumieńców. Prezydent Elbląga Michał Missan, tłumacząc powściągliwość swojego miasta wobec przystąpienia do Obszaru Metropolitalnego Gdańsk-Gdynia-Sopot (OMGGS), przywołał koncepcję utworzenia nowego województwa z siedzibą w Elblągu. Czy powrót do pomysłu województwa żuławskiego ma realne szanse powodzenia, czy pozostanie jedynie politycznym postulatem?

Skąd wziął się temat?

Stanowisko zaprezentowane przez prezydenta Elbląga Michała Missana wpisuje się w szerszy spór o pozycję dawnych miast wojewódzkich, które po reformie z 1999 roku straciły swój dotychczasowy status. Włodarz Elbląga sygnalizuje, że zanim miasto podejmie wiążące decyzje dotyczące zacieśniania współpracy w ramach Metropolii Trójmiejskiej, należy rozważyć scenariusze dające Elblągowi silniejszą, podmiotową pozycję w regionie. Jednym z takich kierunków – obecnym w debacie publicznej i eksperckiej od kilku lat – jest wydzielenie nowego regionu, roboczo nazywanego województwem żuławskim lub żuławsko-warmińskim, które objęłoby m.in. Elbląg, powiaty żuławskie oraz część Powiśla i Warmii.

Zwolennicy tego rozwiązania wskazują na specyficzne położenie Elbląga. Miasto formalnie należy do województwa warmińsko-mazurskiego, jednak gospodarczo, komunikacyjnie i kulturowo od dekad silniej ciąży ku Trójmiastu oraz powiatom leżącym obecnie w granicach województwa pomorskiego (takim jak powiat malborski, sztumski czy nowodworski). Zdaniem lokalnych działaczy obecny podział sztucznie rozcina spójny historycznie i geograficznie obszar Żuław Wiślanych, utrudniając m.in. wspólną politykę przeciwpowodziową, rozwój infrastruktury czy przyciąganie inwestorów.

Głosy sceptyczne i obawy o marginalizację

Koncepcja nowego województwa spotyka się jednak z wyraźnym oporem części samorządowców i ekonomistów. Krytycy zwracają uwagę, że powołanie słabego gospodarczo regionu, pozbawionego silnego ośrodka akademickiego i dużego zaplecza przemysłowego, mogłoby przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Zamiast impulsu rozwojowego, nowe województwo mogłoby stać się jednym z najbiedniejszych w kraju, borykającym się z niedoborem dochodów własnych i uzależnionym od subwencji centralnych.

Sceptycznie do pomysłu podchodzą również władze obecnych województw – pomorskiego oraz warmińsko-mazurskiego – dla których taka zmiana oznaczałaby utratę części terytorium, potencjału ludnościowego oraz środków unijnych. Z kolei zwolennicy integracji z Trójmiastem argumentują, że Elbląg znacznie więcej zyska jako silny partner w ramach ustawy metropolitalnej dla Pomorza, korzystając z efektu skali aglomeracji gdańskiej, niż budując od zera nową administrację wojewódzką.

Czy zmiana mapy Polski jest prawnie i politycznie realna?

Wprowadzenie nowego podziału administracyjnego kraju jest w polskim systemie prawnym możliwe – nie wymaga zmiany Konstytucji RP, a jedynie uchwalenia stosownej ustawy przez Sejm, przyjęcia jej przez Senat oraz podpisu Prezydenta RP. Wymaga to jednak wcześniejszego przeprowadzenia konsultacji z mieszkańcami oraz samorządami objętymi zmianami.

W praktyce największą barierą pozostaje brak szerokiego konsensusu politycznego. Debata o korekcie reformy z 1999 roku powraca cyklicznie w różnych częściach kraju – oprócz Elbląga swoje aspiracje zgłaszają m.in. środowiska z Częstochowy, Radomia, Koszalina czy Bielska-Białej. Jak podkreślają konstytucjonaliści i eksperci ds. samorządu, otwarcie dyskusji o jednym nowym województwie niemal natychmiast uruchomiłoby lawinę podobnych żądań w innych regionach, co wiązałoby się z ogromnymi kosztami organizacyjnymi oraz koniecznością przebudowy systemu podziału funduszy europejskich.

Na ten moment scenariusz utworzenia województwa żuławskiego pozostaje więc koncepcją o charakterze długofalowym i dyskusyjnym. Wypowiedź prezydenta Michała Missana pełni przede wszystkim funkcję sygnału w negocjacjach o przyszłą rolę Elbląga w północnej Polsce – pokazując, że miasto nie chce być traktowane jedynie jako peryferium Olsztyna ani satelita Gdańska.

Przewijanie do góry